Lo bị kiện chống bán phá giá khi xuất khẩu đồ gỗ sang Mỹ

Lo bị kiện chống bán phá giá khi xuất khẩu đồ gỗ sang Mỹ

Phải thừa nhận kể từ khi Mỹ áp thuế chống bán phá giá (CBPG) lên hàng gỗ nội thất của Trung Quốc, tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu hàng nội thất của Việt Nam sang thị trường Mỹ luôn ổn định với mức bình quân 10-15%.

Phân tích số liệu trong ba năm gần đây, ông Tô Xuân Phúc, chuyên gia trong lĩnh vực thương mại gỗ thuộc tổ chức Forest Trends, cho biết trong số các thị trường trọng điểm của ngành gỗ Việt Nam, thị trường Mỹ là quan trọng nhất cả trên phương diện xuất khẩu cũng như nhập khẩu, với giá trị xuất khẩu cao gấp 10 lần giá trị nhập khẩu. Kim ngạch xuất khẩu sản phẩm gỗ hàng năm của Việt Nam sang Mỹ lên tới hơn 2 tỉ đô la Mỹ, chiếm hơn 30% tổng kim ngạch xuất khẩu gỗsản phẩm gỗ.

Tuy nhiên, theo ông Ngô Sỹ Hoài, Phó tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam (Vifores), kim ngạch xuất khẩu gỗ của Việt Nam sang Mỹ tăng mạnh chủ yếu do phía Mỹ áp thuế CBPG đối với các mặt hàng gỗ nội thất từ Trung Quốc nên nhiều doanh nghiệp gỗ Trung Quốc đã dịch chuyển sản xuất sang Việt Nam trong thời gian qua. Điều này được thể hiện rõ nhất ở Bình Dương, nơi kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ đi Mỹ chiếm hơn 50% tổng kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ của tỉnh này.

Theo ông Huỳnh Quang Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Chế biến gỗ Bình Dương, đồng thời là Tổng giám đốc Công ty Nội thất Hiệp Long chuyên xuất khẩu sang thị trường Mỹ, kể từ khi Mỹ áp thuế CBPG đối với đồ gỗ Trung Quốc, rất nhiều thương nhân Trung Quốc đến Bình Dương đầu tư nhà máy chế biến gỗ để xuất khẩu đi Mỹ. Làn sóng này còn diễn ra mạnh hơn nhắm tới hưởng lợi từ Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định Thương mại tự do EU-Việt Nam (EVFTA). Ông Thanh cho hay điều mà các doanh nghiệp tại Bình Dương đặc biệt lo ngại là việc thương nhân Trung Quốc ồ ạt đầu tư vào Việt Nam để sản xuất đồ gỗ xuất khẩu đi Mỹ có thể gây áp lực tới ngành gỗ nội địa của Mỹ, và rất có thể Mỹ sẽ kiện CBPG đối với gỗ nội thất từ Việt Nam. “Việc này mà xảy ra sẽ gây hệ lụy rất lớn đối với ngành chế biến gỗ nội thất của tỉnh Bình Dương”, ông Thanh nói.

Ông Thanh còn cho biết đã có tình trạng thương gia Trung Quốc đến Bình Dương đầu tư thông qua việc thuê lại nhà xưởng, máy móc, công nhân, thậm chí thuê cả… giám đốc điều hành người Việt. Khi công việc không thuận lợi hay làm ăn thua lỗ, họ bỏ trốn và để lại một khoản nợ đọng bảo hiểm xã hội, nợ ngân hàng, nợ các doanh nghiệp cung ứng gỗ nguyên liệu… gây bất ổn trong ngành chế biến gỗ trên địa bàn tỉnh. Điều này cũng đã được doanh nghiệp, hiệp hội gỗ nhiều lần nêu ra với các cơ quan chức năng nhưng dường như cho tới nay vẫn chưa có biện pháp hữu hiệu nào được thực hiện. Nhiều doanh nghiệp tại Bình Dương đã phải tự cứu mình bằng cách nỗ lực tìm kiếm thị trường mới, để lỡ chẳng may vào “một ngày xấu trời” nào đó, phía Mỹ kiện CBPG thì doanh nghiệp vẫn còn cửa để làm ăn.

Làm thế nào để tránh rủi ro?

Trong khi còn chưa thấy giải pháp nào thỏa đáng từ phía Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, trong một buổi hội thảo gần đây nhất tại Hà Nội, ông Huỳnh Văn Hạnh (Hawa) tiếp tục “hiến kế” với cơ quan quản lý.

Theo ông Hạnh, trước khi cấp phép cho các doanh nghiệp đầu tư chế biến gỗ, các địa phương cần xem xét kỹ các dự án, dự án nào sử dụng công nghệ hiện đại, đảm bảo sử dụng ở mức cao nhất lao động Việt Nam, đảm bảo phương án đầu tư hiệu quả, chứng minh được nguồn vốn đầu tư… thì mới cấp phép đầu tư; và nên khuyến khích đầu tư sản xuất những mặt hàng mà sản xuất trong nước còn thấp như ván dăm, ván nhân tạo…, cần hạn chế sản xuất các mặt hàng xuất khẩu dễ chạm đến ngưỡng bị kiện CBPG như ghế, gường ngủ, nội thất phòng ngủ…

Tuy nhiên, theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), rất khó thực hiện các biện pháp như ông Hạnh nêu vì sẽ vi phạm Hiệp định về các biện pháp đầu tư liên quan tới thương mại (TRIMS) trong WTO. “Việt Nam có thể đưa ra quy định về công nghệ, lao động, nguồn vốn… nhưng phải áp dụng cho cả doanh nghiệp trong nước và nước ngoài”, bà Trang nói.

Trên thực tế, chuyện doanh nghiệp Trung Quốc “né” thuế CBPG bằng cách dịch chuyển đầu tư sang các nước khác đã diễn ra từ lâu. Họ không chỉ đến Việt Nam đầu tư mà còn đến nhiều nước khác, đặc biệt là ở những ngành như sản xuất thép, gỗ… Theo bà Trang, rất khó để “chặn” dòng đầu tư này vì ngay cả khi nguồn vốn đầu tư là của Trung Quốc nhưng do người Việt Nam đứng tên thì cũng là đầu tư hợp pháp. “Chúng ta không thể cấm người Việt sử dụng nguồn vốn nước ngoài làm ăn kinh doanh”, bà nói.

Có vẻ như không gian cho việc hỗ trợ trực tiếp doanh nghiệp chế biến gỗ trong nước về vấn đề này là rất hẹp. Theo bà Trang, các tỉnh có thể hạn chế cấp phép đầu tư nhà máy chế biến gỗ bằng quy hoạch, nhưng quy hoạch này cũng phải áp dụng cho cả trong nước và ngoài nước. Hoặc có một số khu vực nhạy cảm về an ninh, quy định không cho đầu tư nước ngoài vào, nhưng cũng phải áp dụng cho tất cả nhà đầu tư nước ngoài chứ không phải chỉ áp dụng đối với riêng nhà đầu tư Trung Quốc.